Mỗi khi một bộ phim về nhảy ra rạp, cộng đồng dance cover lại có hai kiểu phản ứng: người xem phổ thông nhớ cốt truyện, còn dân nhảy nhớ từng đoạn vũ đạo, từng cú cắt cảnh và cả những lúc diễn viên bị "thay người". Bài review này không chấm điểm một phim cụ thể mà đưa cho bạn bộ công cụ để tự đánh giá bất kỳ phim nhảy nào, đang chiếu hay đã thành kinh điển, theo con mắt của người trong nghề.
Phim nhảy là một thể loại riêng
Phim về nhảy có lịch sử dài, từ các vở nhạc kịch cổ điển của Hollywood với những vũ công huyền thoại như Fred Astaire, Gene Kelly, đến các phim thập niên 1980 như Flashdance, Footloose, Dirty Dancing. Gần hơn với người trẻ là loạt Step Up bắt đầu từ năm 2006, nổi tiếng với các màn nhảy đường phố và battle quy mô lớn. Ở châu Á, điện ảnh Ấn Độ có truyền thống phim ca múa đặc trưng, còn K-Pop thì đưa vũ đạo nhóm vào văn hóa đại chúng theo cách khác.
Điểm chung của thể loại: cốt truyện thường đơn giản (một người trẻ có đam mê, một trở ngại, một cuộc thi hoặc buổi diễn cuối), và sức nặng nằm ở các màn vũ đạo. Vì vậy đánh giá một phim nhảy bằng tiêu chí phim chính kịch thông thường thường không công bằng. Ta cần thêm tiêu chí riêng.
Nếu muốn hiểu sâu hơn về gốc rễ lịch sử của nghệ thuật trình diễn trên sân khấu và màn ảnh, câu chuyện cuộc đời vũ công Josephine Baker là một bài đọc thú vị về một nghệ sĩ biểu diễn từng làm thay đổi sân khấu châu Âu.
Tiêu chí 1: Máy quay có tôn trọng vũ đạo không
Câu hỏi quan trọng nhất với dân nhảy là: tôi có thấy được người ta nhảy không? Có hai trường phái quay phim nhảy:
- Quay dài, góc rộng. Máy giữ khung hình toàn thân, ít cắt, để khán giả thấy trọn chuỗi động tác. Đây là cách các phim nhạc kịch cổ điển hay làm, và được dân nhảy đánh giá cao vì nó "trung thực".
- Cắt nhanh, nhiều góc. Máy chuyển liên tục giữa cận, trung, toàn, kết hợp chuyển động máy. Tạo cảm giác năng lượng mạnh nhưng có thể che mất kỹ thuật thật.
Không trường phái nào sai tuyệt đối. Một phim tốt biết khi nào giữ máy để khoe kỹ thuật, khi nào cắt để tạo nhịp. Dấu hiệu đáng ngờ là khi mọi động tác khó đều bị cắt ngay giữa chừng, hoặc khi máy luôn ở cận mặt trong một đoạn mà lẽ ra cần thấy chân.
Tiêu chí 2: Dựng phim có đi theo nhạc không
Trong phim nhảy, nhịp dựng nên khớp với nhịp nhạc. Cú cắt rơi đúng phách mạnh, chuyển cảnh theo câu nhạc, đoạn chậm thì cảnh dài hơn. Khi dựng lệch nhạc, khán giả có thể không biết tại sao nhưng sẽ cảm thấy "khó chịu".
Bài tập nhỏ: xem một đoạn nhảy trong phim, tắt tiếng, chỉ nhìn hình. Nếu bạn vẫn cảm được nhịp, phần dựng làm tốt. Nếu hình rời rạc, có thể phim đang dựa quá nhiều vào âm nhạc để che phần hình.
Tiêu chí 3: Diễn viên tự nhảy hay có người đóng thế
Đây là câu hỏi fan hay tò mò nhất. Trong làm phim, việc dùng vũ công thay thế (dance double) cho những đoạn khó là chuyện bình thường, cũng như dùng diễn viên đóng thế trong phim hành động. Một số phim chọn diễn viên vốn là dancer chuyên nghiệp, số khác cho diễn viên tập nhiều tháng để tự thực hiện phần lớn vũ đạo.
Dấu hiệu nhận biết có thể có người đóng thế:
- Động tác khó được quay từ phía sau, góc xa, hoặc khuôn mặt bị che bởi tóc, mũ, ánh sáng ngược.
- Cắt cảnh ngay trước và sau động tác, với cận mặt diễn viên chèn giữa.
- Phong cách nhảy thay đổi rõ giữa các cảnh cận và cảnh xa.
Tuy nhiên, đừng vội kết luận chỉ từ một dấu hiệu. Thông tin chính xác nhất thường đến từ phỏng vấn của ê-kíp, phần hậu trường trong bản phát hành hoặc từ chính diễn viên. Và việc có người đóng thế không làm giảm giá trị diễn xuất; điều quan trọng là màn nhảy phục vụ nhân vật.
Tiêu chí 4: Vũ đạo có kể chuyện không
Phim nhảy hay nhất là khi vũ đạo nói thay lời thoại. Nhân vật nhút nhát nhảy dè dặt ở đầu phim, rồi bùng nổ ở cuối. Hai nhân vật xung đột thể hiện qua một trận battle. Một màn nhảy nhóm cho thấy cả đội đã gắn kết thế nào.
Khi xem, hãy tự hỏi: nếu bỏ đoạn nhảy này đi, câu chuyện có mất gì không? Nếu không, đó là đoạn nhảy chỉ để trình diễn. Không sai, nhưng phim xuất sắc thường có ít đoạn như vậy.
Tiêu chí 5: Độ chân thực với văn hóa nhảy
Dân nhảy đặc biệt nhạy cảm với cách phim mô tả cộng đồng của họ. Một số điểm hay bị soi:
- Battle có đúng luật và tinh thần, hay chỉ là màn đánh nhau bằng vũ đạo.
- Các phong cách (breaking, popping, locking, waacking, K-Pop dance) có được thể hiện đúng tên và đúng đặc trưng.
- Nhân vật dancer có tập luyện như thật, có chấn thương, có những ngày nhảy dở.
Bảng chấm nhanh cho phim nhảy
| Tiêu chí | Câu hỏi tự chấm |
|---|---|
| Quay | Có thấy trọn động tác ở những đoạn quan trọng không? |
| Dựng | Cú cắt có rơi đúng nhịp nhạc không? |
| Diễn viên | Màn nhảy có khớp với nhân vật không? |
| Vũ đạo | Có đẩy câu chuyện đi tiếp không? |
| Văn hóa | Cộng đồng nhảy được mô tả có tôn trọng không? |
Áp dụng thử: xem lại một cảnh nhảy trong mười phút
Chọn một cảnh nhảy bạn nhớ nhất trong bất kỳ phim nào. Xem lần một như khán giả bình thường. Lần hai, đếm số lần cắt cảnh và để ý cảnh nào giữ lâu nhất. Lần ba, tắt tiếng để kiểm tra nhịp dựng. Lần bốn, chỉ nhìn chân của nhân vật chính: có cảnh nào chân bị khuất hay bị cắt khỏi khung không?
Sau bốn lần xem, ghi lại ba điều: một điều phim làm tốt, một điều bạn sẽ làm khác nếu là đạo diễn, và một động tác bạn muốn học. Cách xem này nghe có vẻ "mất vui", nhưng thực tế nó giúp bạn trân trọng hơn những cảnh được làm công phu, và nhanh chóng nhận ra cảnh nào chỉ đẹp nhờ cắt dựng.
Từ màn ảnh về phòng tập
Nhiều người bắt đầu nhảy sau khi xem một bộ phim, và nhiều team dance cover từng làm clip tái hiện các màn nhảy nổi tiếng trong phim. Nếu bạn muốn thử, hãy chọn đoạn có góc quay rộng, chia nhỏ để học, và đọc thêm phần kỹ thuật quay dựng trong bài quy trình làm clip dance cover.
Muốn so sánh cách làm phim với cách làm truyền hình, bài hậu trường show truyền hình dance cover mô tả nhiều máy quay, kịch bản phân cảnh và hậu kỳ cho sân khấu nhảy. Còn nếu bạn mê phim về văn hóa đường phố rộng hơn, hãy đọc tiếp bài tiêu chí đánh giá phim hip-hop.
Câu hỏi thường gặp
Phim nhảy nào nên xem đầu tiên cho người mới?
Loạt Step Up là lựa chọn dễ xem, nhiều màn nhảy đường phố và nhóm. Nếu thích cổ điển, Dirty Dancing hay các phim nhạc kịch của Gene Kelly cho thấy cách quay vũ đạo bằng những cảnh dài.
Diễn viên phim nhảy tập trong bao lâu?
Tùy dự án và nền tảng của diễn viên. Người chưa từng nhảy có thể cần tập nhiều tháng; diễn viên có nền tảng vũ đạo cần ít hơn. Thông tin chính xác thường được chia sẻ trong phỏng vấn hoặc tư liệu hậu trường của phim.
Có nên học vũ đạo trực tiếp từ phim không?
Được, nhưng phim thường cắt cảnh nhiều nên khó thấy trọn động tác. Hãy tìm thêm video hậu trường, video tập của biên đạo hoặc bản dạy lại từ cộng đồng để học chính xác hơn.
Dùng nhạc phim để đăng clip dance cover có bị vi phạm bản quyền?
Có thể bị tắt tiếng hoặc gỡ tùy nền tảng và chủ sở hữu bản quyền. Nên dùng nhạc có sẵn trong thư viện của nền tảng hoặc tìm hiểu chính sách bản quyền trước khi đăng.
