Review phim Hip-hop: chủ đề, phim kinh điển và cách đánh giá

Một bộ phim hip-hop hay không chỉ có nhạc nghe đã tai. Nó phải bắt được tinh thần của văn hóa ấy: con phố nơi nhân vật lớn lên, áp lực của một vòng battle, lời rap được viết từ trải nghiệm thật. Bài này tổng hợp những chủ đề thường gặp trong phim hip-hop, vài tác phẩm kinh điển có thật đáng xem, và một bộ tiêu chí để bạn tự đánh giá bất kỳ phim hip-hop nào đang ra rạp hay lên nền tảng chiếu phim.

Hip-hop lên màn ảnh: từ phim tài liệu đến bom tấn

Hip-hop ra đời ở khu Bronx, New York, vào thập niên 1970 và gần như ngay lập tức được ghi hình. Những bộ phim đầu tiên thường nằm giữa tài liệu và hư cấu, quay người thật ở nơi thật. Theo thời gian, khi hip-hop trở thành dòng chính, Hollywood làm phim tiểu sử, phim chính kịch và cả loạt phim truyền hình về nó.

Có thể chia phim hip-hop thành vài nhóm lớn:

• Phim tài liệu ghi lại các nhánh của văn hóa: rap, DJ, breaking, graffiti.
• Phim tiểu sử về nghệ sĩ hoặc nhóm nhạc có thật.
• Phim chính kịch hư cấu lấy bối cảnh hip-hop, thường xoay quanh hành trình vươn lên của một rapper hay dancer.
• Phim bộ tái hiện một giai đoạn lịch sử của hip-hop.

Những tác phẩm kinh điển nên biết

Danh sách dưới đây gồm các tác phẩm có thật, thường được nhắc đến khi nói về hip-hop trên màn ảnh. Đây không phải bảng xếp hạng, mà là điểm khởi đầu.

Nếu bạn mới bắt đầu, 8 Mile là lựa chọn dễ tiếp cận nhất vì cốt truyện rõ ràng và các cảnh battle rap rất dễ hiểu ngay cả khi không nắm hết ngữ cảnh. Còn nếu muốn hiểu gốc rễ, hãy xem Wild Style và Style Wars để thấy hip-hop trông thế nào khi nó còn chưa phải một ngành công nghiệp.

Những chủ đề lặp lại trong phim hip-hop

Xem đủ nhiều, bạn sẽ thấy phim hip-hop thường xoay quanh vài chủ đề:

1. Vươn lên từ hoàn cảnh khó khăn. Nhân vật chính sống trong khu nghèo, dùng âm nhạc hay vũ đạo làm lối thoát.
2. Bản sắc và cộng đồng. Crew, nhóm bạn, khu phố là gia đình thứ hai.
3. Battle như nghi lễ. Trận đấu rap hay nhảy là cao trào, nơi nhân vật chứng minh bản thân.
4. Xung đột với ngành công nghiệp. Hợp đồng, hãng đĩa, tiền bạc, việc giữ chất khi nổi tiếng.
5. Va chạm với xã hội. Cảnh sát, chính quyền, định kiến về hip-hop như thứ gây rối.

Những chủ đề này phản ánh lịch sử thật của hip-hop, nhưng khi lặp lại quá nhiều cũng dễ thành công thức. Một phim hip-hop tốt thường tìm được góc riêng trong những chủ đề quen thuộc.

Bộ tiêu chí đánh giá một phim hip-hop

Âm nhạc có đúng thời và đúng chất không

Phim lấy bối cảnh năm 1980 mà dùng nhạc với âm thanh hiện đại sẽ khiến người am hiểu khó chịu. Ngược lại, phim chọn nhạc chính xác, kể cả những bản ít người biết, cho thấy ê-kíp làm bài tập kỹ.

Lời rap trong phim có được viết tốt không

Ở phim có cảnh battle hay biểu diễn, lời rap là "lời thoại" quan trọng nhất. Nghe kỹ: vần có chặt, có chơi chữ, có liên quan đến nhân vật đối thủ và tình huống không? Một cảnh battle hay là khi lời rap vừa nghe sướng tai, vừa đẩy câu chuyện. Cách nghe phân tích flow và vần được nói kỹ trong bài rap Việt lên màn ảnh và cách nghe rap.

Vũ đạo và graffiti có được tôn trọng không

Hip-hop không chỉ là rap. Phim có cảnh breaking thì cần dancer thật, quay đủ rộng để thấy kỹ thuật. Phim có graffiti thì nét vẽ phải đúng phong cách, không phải hình vẽ chung chung.

Nhân vật có chiều sâu hay chỉ là khuôn mẫu

Rapper hung hăng, dancer nổi loạn, nhà sản xuất tham lam: đó là khuôn mẫu. Phim hay cho nhân vật những mâu thuẫn bên trong, những lựa chọn khó, những khoảnh khắc yếu đuối.

Phim có nói về hip-hop như một văn hóa không

Phim chỉ dùng hip-hop làm phông nền thời trang và âm nhạc sẽ khác hẳn phim hiểu rằng đây là một văn hóa với lịch sử, giá trị và quy tắc riêng. Bốn trụ cột của hip-hop được giải thích trong bài trào lưu hip-hop và bốn trụ cột, đọc trước khi xem phim sẽ giúp bạn nhận ra nhiều chi tiết hơn.

Xem phim tài liệu hip-hop thế nào cho có ích

Phim tài liệu là kho tư liệu quý, nhưng cũng là góc nhìn của người làm phim. Khi xem, hãy để ý:

• Ai được phỏng vấn, ai vắng mặt. Lịch sử hip-hop có nhiều phiên bản kể khác nhau.
• Tư liệu gốc (video, ảnh thời đó) hay dựng lại.
• Phim kể từ bên trong cộng đồng hay nhìn từ bên ngoài.

Xem nhiều phim tài liệu về cùng một chủ đề sẽ giúp bạn có bức tranh đầy đủ hơn.

Xem phim hip-hop cùng nhóm bạn: biến buổi xem thành buổi học

Phim hip-hop rất hợp để xem theo nhóm, nhất là nhóm bạn cùng tập nhảy hay cùng viết rap. Thay vì xem xong rồi thôi, thử một vài cách sau. Mỗi người chọn một nhánh để "theo dõi" suốt phim: một người để ý nhạc, một người để ý vũ đạo, một người để ý lời thoại và lời rap, một người để ý bối cảnh, trang phục. Xem xong, mỗi người kể lại điều mình thấy trong mười phút.

Với cảnh battle, hãy dừng lại và tua lại. Hỏi nhau: vì sao người này thắng? Lời rap nào là đòn quyết định? Đám đông phản ứng ở câu nào? Bạn sẽ ngạc nhiên vì mỗi người nghe ra một điều khác. Với nhóm tập breaking, cảnh nhảy trong các phim thập niên 1980 là tư liệu thú vị để so với kỹ thuật hiện đại: động tác nào vẫn còn, động tác nào đã được phát triển thêm.

Cuối cùng, ghi lại tên các bài nhạc trong phim và tìm nghe bản gốc. Rất nhiều người đã bắt đầu hành trình nghe nhạc hip-hop cổ điển từ chính danh sách nhạc phim.

Hip-hop Việt trên màn ảnh

Ở Việt Nam, hip-hop đến với khán giả đại chúng chủ yếu qua các chương trình truyền hình thực tế về rap và nhảy, MV, và những phim có nhân vật là rapper hay dancer. Phim điện ảnh lấy hip-hop làm trọng tâm vẫn còn ít, đây là khoảng trống mà khán giả trẻ mong được lấp đầy. Khi một phim như vậy ra mắt, bộ tiêu chí trên vẫn áp dụng được: âm nhạc, lời rap, vũ đạo, nhân vật và sự tôn trọng văn hóa gốc.

Nếu bạn thích phim về vũ đạo nói chung, đọc thêm bài cách xem phim nhảy như người trong nghề để nhìn kỹ góc quay và cách dựng.